Είναι τα mid-strength spirits η μεγαλύτερη ανοησία της σύγχρονης βιομηχανίας των ποτών;
Φαίνεται πως η κρίση στη βιομηχανία των αποσταγμάτων επηρεάζει τα υψηλότερα κλιμάκια των πολυεθνικών των ποτών περισσότερο από ό,τι θα περίμενε κανείς, σε σημείο σύγχυσης, ταραχής, ολιγωρίας. Δεν μπορώ να ερμηνεύσω διαφορετικά τις νέες πρόσφατες κυκλοφορίες των επονομαζόμενων ‘’mid-strength spirits’’, από διάφορες εταιρείες, όπως και εκείνες που ετοιμάζονται, σύμφωνα με πηγές, από άλλους ομίλους.
Γιατί, θα είχατε εσείς διαφορετική άποψη, αν σας έλεγαν σε ένα μπαρ πως μπορείτε να αγοράσετε ένα τζιν με τόνικ με κανονικό αλκοόλ, φερ’ ειπείν στα 12 ευρώ, κι ένα τζιν με τόνικ με μισούς αλκοολικούς βαθμούς στα 11 ευρώ; Επίσης, ειλικρινά, δεν καταλαβαίνω, ποιο ακριβώς «πρόβλημα» λύνει ένα ποτό με τους μισούς αλκοολικούς βαθμούς.
Ως ‘’The Social Sweet Spot’’ χαρακτηρίζει τα ποτά της μια αρκετά μικρότερη εταιρεία, τα οποία λανσάρουν «κάτι που μοιάζει με τζιν», «κάτι που μοιάζει με τεκίλα» και «κάτι που μοιάζει με ρούμι, ίσως», τα επονομαζόμενα Quarter Proof, όπως είναι και το όνομα του brand. Δηλαδή, κάποιος entrepreneur είχε την ιδέα, είχε το όραμα, να ιδρύσει μια εταιρεία παραγωγής ‘’mid-strength spirits’’, σε μια ήδη κατακερματισμένη και υπερκορεσμένη αγορά. Εύγε! Θα σας ειδοποιήσουμε.
Το ίδιο έκανε και το κατά τα άλλα αξιοσέβαστο brand Boatyard, με την κυκλοφορία μιας βότκας στους 26% αλκοολικούς βαθμούς, το ίδιο έκανε και η Diageo με τις εκδόσεις των Captain Morgan, Gordon’s και Smirnoff στους 20% abv. Μα, διερωτώμαι, αν κάποιος θέλει να πιεί λιγότερο αλκοόλ, ειδικά σε ποτά που ως επί το πλείστον συνδυάζονται με κάποιο mixer (tonic, soda, κτλ), δεν είναι πολύ πιο εύκολο να αλλάξει την αναλογία των δύο υλικών; Κοινώς, να βάλει λιγότερο τζιν και περισσότερο τόνικ;
Μια πιθανή ερμηνεία πίσω από την απόφαση και υλοποίηση έχει να κάνει με την εφορία. Από το 2023 το Ηνωμένο Βασίλειο φορολογεί όλα τα ποτά με βάση την καθαρή αλκοόλη που περιέχουν, σε κλιμάκια: ό,τι βρίσκεται μεταξύ 8,5% και 22% πληρώνει σήμερα £30,62 ανά λίτρο καθαρής αλκοόλης, ό,τι το ξεπερνά, £33,99. Το ελάχιστο όριο το θέτει ο κανονισμός, που δεν επιτρέπει να λέγεται «spirit drink» ένα ποτό κάτω από 15%. Κάπου ανάμεσα, πολύ βολικά, στέκεται το 20%. Για να καταλάβετε πώς ακριβώς προκύπτει η χρέωση, το κανονικό Gordon’s στους 37,5% πληρώνει περίπου £8,90 φόρο κατανάλωσης, το ‘’mid-strength’’ αδερφάκι του γύρω στα £4,30. Μαζί με τον ΦΠΑ, η διαφορά φτάνει περίπου τις £5,5, όσο δηλαδή και η διαφορά στο ράφι, £15 έναντι £20. Αν αφαιρέσει κανείς τους φόρους, στην εταιρεία και στον λιανέμπορο μένουν £8,20 από τη φιάλη με το μισό αλκοόλ και £7,75 από το κανονικό. Ο καταναλωτής, δηλαδή, πληρώνει λιγότερα επειδή η εφορία παίρνει λιγότερα. Οι εταιρείες δεν μας χαρίζουν τίποτα, αντιθέτως, κρατάνε και κάτι παραπάνω για τον κόπο τους. Και με τις πωλήσεις τους να εμφανίζονται λίγο έως αρκετά πεσμένες τα τελευταία εξάμηνα, ίσως σκέφτηκαν πως αυτά τα λίγα ευρώ μπορούν να τσιμπήσουν λίγο προς τα πάνω τον ισολογισμό τους.
Εμείς όμως, τι φταίμε;
Τι φταίμε να μας πλασάρονται «νέα» προϊόντα τα οποία, εκ των πραγμάτων, δεν διαθέτουν ούτε το άρωμα, ούτε τη γεύση, ούτε τη χάρη, των αυθεντικών αποσταγμάτων, και να μας επιβάλλεται μια νέα ανάγκη κατανάλωσης, να μας δημιουργούνται επίπλαστες επιθυμίες και ορέξεις;
Να υπενθυμίσω πως η αιθανόλη «κουβαλά» αρώματα. Πολλές από τις αρωματικές ενώσεις, ιδίως τα αιθέρια έλαια των βοτανικών στοιχείων σε ένα τζιν, διαλύονται στο αλκοόλ και όχι στο νερό. Μάλιστα, στους 37,5% ή στους 40% μένουν εκεί που πρέπει. «Ρίξτε» τους βαθμούς στο μισό μέσα στη φιάλη, προσθέτοντας νερό ή ένα αναψυκτικό και ένα μέρος των αρωμάτων θα «βγει» από το διάλυμα, το υγρό θα θολώσει, όπως ακριβώς θολώνει το ούζο μόλις του ρίξουμε νερό. Όταν σερβίρεται το ποτό μας το να γίνει κάτι τέτοιο είναι σχεδόν πάντα επιθυμητό, στο ράφι όμως ενός σούπερ μάρκετ είναι πρόβλημα. Ο παραγωγός λοιπόν ή θα αφαιρέσει ένα μέρος από αυτά τα αρώματα ή θα ξαναστήσει τη συνταγή από την αρχή ή θα καταφύγει σε αρτύματα και πρόσθετα. Το ίδιο ισχύει και για το σώμα: η αιθανόλη δίνει ιξώδες, υφή, εκείνη τη ζεστασιά στον ουρανίσκο, ακόμα και μια υποψία γλύκας. Αφαιρέστε τη και θα σας μείνει κάτι λεπτό, νερουλό, που για να σταθεί χρειάζεται συνήθως γλυκερίνη, ζάχαρη ή κάποιο κόμμι. Ξαναχτίζεις, δηλαδή, στο εργαστήριο αυτό που σου έδινε δωρεάν το ίδιο το απόσταγμα. Δεν είναι τυχαίο πως ακόμα και η Boatyard σπεύδει να διευκρινίσει ότι η βότκα της είναι «designed, not diluted», με διαφορετική συνταγή, σιτάρι και βρώμη. Αν η απλή αραίωση αρκούσε, δεν θα χρειαζόταν η διευκρίνιση.
Πάντως, ακόμη και για τον τελικό καταναλωτή, η αραίωση, δηλαδή το «στήσιμο»-σερβίρισμα του ποτού με πάγο και κάποιο αναψυκτικό, αποτελεί μέρος μιας ιεροτελεστίας. Δεν καταλαβαίνω ποιος μπορεί να θέλει ένα έτοιμο, αραιωμένο εξ αρχής «απόσταγμα».
Μην ξεχνάτε, επίσης, πως η μέση λύση ανέκαθεν υπήρχε. Ολόκληρη παράδοση ποτών με εύρος αλκοολικών βαθμών 15-25% και με ιδιότυπο λόγο ύπαρξης, μας προσέφερε επί αιώνες τις επιλογές που σήμερα ευαγγελίζονται τα mid-strength spirits. Τα σέρι, τα βερμούτ, τα πόρτο, τα λικέρ, τα απεριτίβο κάνουν ακριβώς αυτό: κινούνται σε ένα τεράστιο αρωματικό και γευστικό φάσμα και προσφέρουν επιλογές σε χαμηλότερους βαθμούς.
Επίσης, μην ξεχνάτε πως όλα σχεδόν αυτά τα νεοφυή mid-strength spirits, επειδή ακριβώς έχουν αλκοολικούς βαθμούς μικρότερους από το κατώτατο όριο των 40 ή 37,5%, δεν εμπίπτουν στις αντίστοιχες κατοχυρωμένες κατηγορίες (ρούμι, τζιν, κ.ο.κ.). Και τι μπορεί να σημαίνει αυτό; Ότι δεν ακολουθούν και την ίδια διαδικασία, λειτουργούν παραγωγικά εκτός θεσμοθετημένου πλαισίου της εκάστοτε προστατευόμενης κατηγορίας. Ο καταναλωτής δεν γνωρίζει τις παραγωγικές μεθόδους, δεν γνωρίζει τα συστατικά που χρησιμοποιούνται, δεν προστατεύεται από το πλαίσιο της κατηγορίας που υπονοεί το όνομά του.
Θα μου πείτε, το ίδιο δεν ισχύει και για τα ποτά χωρίς αλκοόλ; Φυσικά και όχι. Μπορεί τα περισσότερα από τα ποτά χωρίς αλκοόλ, ομοίως, να αποτελούν «χημεία» και να λειτουργούν εντός ενός συγκεχυμένου θεσμικού πλαισίου, όμως εξυπηρετούν μια ανάγκη, αυτήν της καθαρής από αλκοόλ κατανάλωσης. Υπάρχουν καταναλωτές που δεν θέλουν να πιούν αλκοόλ, οπότε αυτά τα 0% ποτά αποτελούν συνειδητή και χρήσιμη επιλογή. Και όχι, τα αναψυκτικά δεν αποτελούν πάντα εναλλακτική.
Φυσικά, δεν έχω τίποτα με τη μετριοπάθεια. Όσοι με γνωρίζετε προσωπικά κι εσείς που με διαβάζετε, μπορείτε να το επιβεβαιώσετε. Το να πίνουμε λιγότερο και καλύτερα είναι ίσως ό,τι καλύτερο και πιο ώριμο έχει συμβεί στη βιομηχανία των ποτών εδώ και δεκαετίες. Η μετριοπάθεια όμως δεν χρειάζεται κάποια καινούρια κατηγορία, δεν χρειάζεται κάποια νέα, εντυπωσιακή φιάλη, και σίγουρα δεν έχουμε καμία όρεξη για νέες, επίπλαστες ανάγκες. Αυτό που χρειάζεται είναι να γνωρίζουμε πως σερβίρεται ένα σωστό τζιν με τόνικ, πως μπορούμε να το απολαύσουμε με λιγότερους αλκοολικούς βαθμούς και πότε να το «τσιμπήσουμε» παραπάνω. Να γνωρίζουμε πότε μπορούμε να πιούμε και πότε απαγορεύεται (όπως πριν την οδήγηση), να είμαστε όσο γίνεται πιο συνειδητοποιημένοι καταναλωτές.