Bottled in Bond: Όταν το ουίσκι ρυθμίστηκε «μ’έναν νόμο κι ένα άρθρο»

Μπορεί να έχετε πιάσει φιάλες αμερικανικού ουίσκι στα χέρια σας και να έχετε αντικρίσει το Bottled in Bond γραμμένο σε κάποιο σημείο της μπροστινής ετικέτας τους. Θα εκπλαγείτε αν μάθετε πως ο χαρακτηρισμός αυτός προκύπτει από την αντίστοιχη νομοθεσία του 1897, μια νομοθεσία για εξασφάλιση της ποιότητας των τότε ουίσκι. Πως αντιλαμβάνεται όμως σήμερα; Παραμένει εχέγγυο ποιότητας ή έχει μοιραία εξελιχθεί σε νομικό απολίθωμα; Ως συνήθως, η αλήθεια κρύβεται κάπου στη μέση.

Πως προέκυψε ο νόμος των Bottled in Bond ουίσκι

Στα τέλη του 19ου αιώνα, σε μια περίοδο που χαρακτηριζόταν από ελάχιστους και συγκεχυμένους ρυθμιστικούς νόμους όσον αφορά το πλαίσιο της παραγωγής και της διακίνησης, όχι μόνο των τροφίμων και των ποτών, αλλά και οποιουδήποτε εμπορικού προϊόντος, το αμερικανικό ουίσκι, μοιραία, είχε σοβαρό πρόβλημα αξιοπιστίας στην ποιότητά του.

Νοθευμένο ουίσκι, αραιωμένο με νερό, πρόχειρα χρωματισμένο με κάθε είδους χρωστική ουσία ώστε να δείχνει παλαιωμένο και ένας καταναλωτής που πρακτικά δεν γνώριζε τι έπινε. Συνεκδοχικά, και οι έντιμοι παραγωγοί δεν είχαν κάποιο ξεκάθαρο τρόπο να ξεχωρίσουν μέσα στο χάος που επικρατούσε.

Φωτογραφία: Δημήτρης Κουφόπουλος

Το 1897 το κράτος αποφασίζει να παρέμβει και το κάνει με τον νόμο του Bottled in Bond act, τον πρώτο ομοσπονδιακό νόμο που ρύθμιζε με σαφή τρόπο την ποιότητα και τη σήμανση ενός συγκεκριμένου καταναλωτικού προϊόντος, πριν ακόμη μάλιστα υπάρξει κάποια γενική νομοθεσία για τα τρόφιμα (Pure Food and Drug Act – 1906). Ο νόμος εισήχθη υπό τον John G. Carlisle, Υπουργό Οικονομικών επί προεδρίας Grover Cleveland. Το κίνητρο που δόθηκε στους παραγωγούς ήταν η αναστολή πληρωμής του ειδικού φόρου κατανάλωσης μέχρι το ουίσκι να φθάσει τα τέσσερα χρόνια ωρίμασης και την εμφιάλωσή του, αντί για την προπληρωμή του σε διαφορετική περίπτωση και όταν ως απόσταγμα έμπαινε στα βαρέλια.

Δε θα είναι λοιπόν άστοχο, αν πούμε πως το αμερικανικό κράτος πρώτα ασχολήθηκε σοβαρά με το τι πίνει ο κόσμος κι έπειτα με το τι τρώει! Κι όχι άδικά. Βλέπετε, το ουίσκι αποτελούσε τεράστια πηγή κρατικών εσόδων.

Ο νόμος ήταν σαφής και αυστηρός στην εφαρμογή του. Όριζε ότι ένα Bottled in Bond ουίσκι πρέπει να προέρχεται από μία μόνο αποσταγματοποιία και από μία μόνο αποστακτική περίοδο, να έχει ωριμάσει για τουλάχιστον τέσσερα χρόνια σε ομοσπονδιακά ελεγχόμενη αποθήκη και να εμφιαλώνεται ακριβώς στους 100 proof, στο 50% abv. Απαγόρευε μάλιστα την οποιαδήποτε προσθήκη στο τελικό προϊόν ή επεξεργασία που θα το αλλοίωνε, άλλη πέρα από το φιλτράρισμα. Η ετικέτα δε, υποχρεούταν να αναγράφει ποιος το έφτιαξε και πού εμφιαλώθηκε. Για την εποχή, αυτό υπήρξε σχεδόν ριζοσπαστικό. Προσπαθήστε να φανταστείτε την περίοδο και το πλαίσιο (ή μάλλον την ανυπαρξία αυτού) και μόνο τότε θα αντιληφθείτε τη σημασία του νόμου.

Η ασφάλεια για τον καταναλωτή 

Για τον καταναλωτή το Bottled in Bond ουίσκι υπήρξε η πιο ασφαλής επιλογή στο ράφι. Ήταν βέβαιος πως δεν ήταν «πειραγμένο», δεν ήταν άγνωστης προέλευσης, ότι δεν είχε «μαγειρευτεί» για να δείχνει πιο παλαιωμένο απ’ όσο ήταν. Σήμερα βεβαίως, ζούμε σε μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα. Η σύγχρονη νομοθεσία για τα αποστάγματα είναι ήδη αυστηρή και η ακατάσχετη νοθεία του 19ου αιώνα δεν υφίσταται. Οπότε το ερώτημα προκύπτει φυσικά: έχει πραγματικό αντίκτυπο σήμερα στην ποιότητα το Bottled in Bond;

Ακόμη κι έτσι, ο ήδη ισχύων νόμος του Bottled in Bond εγγυάται και σήμερα κάποιο πολύ συγκεκριμένο πλαίσιο. Ο καταναλωτής επιλέγει συνειδητά ένα ουίσκι σε συγκεκριμένους αλκοολικούς βαθμούς —σύμφωνα με κάποιους, το αλκοολικό αυτό επίπεδο επιτρέπει στο ουίσκι να εκφραστεί αρωματικά στον μέγιστο βαθμό— ενώ και τα τέσσερα αυτά, ελάχιστα χρόνια ωρίμασης, συνιστούν κατώφλι ωριμότητας, μεγαλύτερο από εκείνο που απαιτεί ο γενικός κανονισμός για τα αμερικανικά ουίσκι. Η απαίτηση δε για μία μόνο αποσταγματοποιία αποτελεί πρακτικά αυτό που στη Σκοτία, φερ’ ειπείν, εκφράζεται με τον όρο ‘’Single’’, αποτυπώνοντας τη συγκεκριμένη προέλευση του αποστάγματος. Κάτι που στα αμερικανικά ουίσκι δεν είναι καθόλου ξεκάθαρο, ειδικά με τις μεγάλες αποστακτικές βιομηχανίας, οι οποίες προμηθεύουν πολλά brand με αποστάγματα ή δημιουργούν φασόν αλκοολούχα προϊόντα. Οπότε, το Bottled in Bond ουίσκι χαρίζει και ταυτότητα.

Από την άλλη, για να είμαστε και δίκαιοι, και καθώς ο νόμος δεν αναφέρει ή δεν προϋποθέτει τίποτα για την πρώτη ύλη, για τη ζύμωση, για τις αποκοπές ή για το ενδεχόμενο φιλτράρισμα του ουίσκι, σε καμία περίπτωση δε μπορεί η ένδειξη Bottled in Bond να αντιμετωπιστεί ως ανώτερης ποιότητας. 

Τα ουίσκι Bottled in Bond μετά τη δεκαετία του ‘60 άρχισαν να εκπίπτουν, να φεύγουν από τη μόδα, κυρίως έναντι των πιο εμπορικών και πιο χαμηλών σε βαθμούς ουίσκι που κατέκλυσαν την αγορά. Όμως, μετά την πρώτη δεκαετία του νέου, 21ου αιώνα, φαίνεται πως δειλά-δειλά άρχισαν να επανέρχονται στη μόδα, κυρίως λόγω της τάσης για πιο υψηλόβαθμα ουίσκι. 

Οι σημαντικότεροι εκπρόσωποι στα Bottled in Bond ουίσκι

Μάλιστα, συγκεκριμένοι παραγωγοί, με πολύ διαφορετική φιλοσοφία, κράτησαν όλα αυτά τα χρόνια ζωντανή την εν λόγω κατηγορία, μαζί και την παράδοση της αμερικανικής ποτοποιίας. Η Heaven Hill είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα παραγωγού, ο οποίος στήριξε το Bottled in Bond, μάλλον περισσότερο από κάθε άλλον. 

Αφενός, μέσω του brand Old Fitzgerald, το οποίο, στη σύγχρονη ιστορία του παράγεται αποκλειστικά ως Bottled in Bond. Όμως η Heaven Hill διαθέτει και το Evan Williams Bottled in Bond, ίσως το πιο διαδεδομένο της κατηγορίας, όπως και το ομώνυμο Heaven Hill Bottled in Bond, αλλά και το Mellow Corn.  

Φωτογραφία: Ανδρέας Μπότσαρης

Και η Jim Beam όμως, μέσω του Old Grand-Dad Bottled in Bond, έχει γράψει τις δικές της αράδες στο κεφάλαιο των Bottled in Bond, με ένα σημείο αναφοράς για την κατηγορία και μάλιστα σε προσιτή τιμή. Και λέμε σε προσιτή τιμή, γιατί υπάρχει και η περίπτωση του Master’s Keep, του 17χρονου μπέρμπον της Wild Turkey, το οποίο κυκλοφόρησε μια bottled in bond παρτίδα που κυνηγούν οι συλλέκτες. Τέλος, ας μη λησμονήσουμε και το αποστακτήριο Buffalo Trace, το οποίο μέσα από το σπουδαίο brand Colonel E.H. Taylor, του οποίου σχεδόν όλες οι ετικέτες είναι Bottled in Bond, συντηρεί κι αυτό με τον δικό του τρόπο την παράδοση της κατηγορίας. 

Ως επίλογος, επιτρέψτε μου να συνοψίσω: το Bottled in Bond δεν είναι ούτε μαγική σφραγίδα ποιότητας ούτε όμως κάποιο κενό, νομικό απολίθωμα. Είναι κάτι πιο απτό και γι’ αυτό πιο ουσιαστικό. Είναι ένα ρυθμιστικό πλαίσιο, αλλά και πλαίσιο διαφάνειας και συγκεκριμένων επιλογών, το οποίο μεν περιορίζει τον παραγωγό, αλλά ταυτόχρονα ξεκαθαρίζει και τη σχέση του με τον καταναλωτή. Ως τέτοιο, του βγάζω το καπέλο, μαζί και στα ουίσκι που ακολουθούν τις θεσμικές του απαιτήσεις.