Θέλω να σας πω μια ιστορία από εκείνες που δεν γράφτηκαν ποτέ με επιμονή. Είναι η ιστορία μιας γυναίκας που μπαίνει μόνη σε ένα μπαρ. Δεν εργάζεται εκεί ούτε είναι ιδιοκτήτρια, αλλά δεν την κάλεσε και κάποιος άνδρας. Θα σας πω για εκείνη την γυναίκα που μπαίνει μόνη της, κάθεται, παραγγέλνει και πίνει. Εκείνη η οποία δεν χρειάζεται να δώσει την παραμικρή εξήγηση για τον λόγο που βρίσκεται εκεί.
Σήμερα αυτό μοιάζει και είναι αυτονόητο, αφενός από την πλευρά του μπαρ κι αφετέρου από την πλευρά της γυναίκας. Προκύπτει, παρόλα αυτά, ένα αίσθημα αμηχανίας στο υποσυνείδητο κάποιων γυναικών. Για όλους τους υπόλοιπους και δει τους ανθρώπους που είτε συχνάζουν είτε εξυπηρετούν (σερβίρουν – δραστηριοποιούνται) όμως είναι τόσο αυτονόητο που ίσως ξεχάσαμε πως δεν ήταν πάντοτε έτσι.
Η ιστορία λοιπόν που θέλω να σας πω δεν είναι απλώς μια ιστορία χειραφέτησης, αλλά μια αλλαγή του κοινωνικού νοήματος του μπαρ εν τω συνόλω.
Στη νεότερη ιστορία, η δημόσια κατανάλωση αλκοόλ σε μπαρ, παμπ, ακόμα και σαλούν ή καφενεία υπήρξε σχεδόν συνώνυμη με τον άνδρα. Ναι μεν χώροι κοινωνικής συνεύρεσης, αλλά ως μικρές «δημοκρατίες» ανδρών δομημένα προχωρούσαν ανά τα χρόνια. Εκεί ο άνδρας, δεν χρειαζόταν δικαιολογία για να υπάρχει, μπορούσε να απλώς να καταναλώνει αλκοόλ, μπορούσε να μιλάει για πολιτική, να εκφράζεται κυνικά, να δείχνει ερωτευμένος, μπορούσε να χυδαιολογεί, ή να κρύβεται μοναχικά σε μια γωνία.
Πρώτη μεγάλη διαφορά λοιπόν, η «ανούσια» δημόσια παρουσία της γυναίκας, σε τέτοιους χώρους, δεν ήταν αποδεκτή. Δεν είχε το δικαίωμα. Έπρεπε να συνοδεύει κάποιον, να είναι «καθώς πρέπει» και κυρίως να μην εκτίθεται και να μην εκθέτει τον συνοδό της. Έπειτα και σταδιακά, εμφανίστηκαν τα πρώτα lounges και ladies sections, στα οποία η χωροταξία του μπαρ λειτουργούσε παράλληλα και ως μορφή κοινωνικού κανονισμού.
Μπαίνοντας αργότερα στον 20ο αιώνα, σχεδόν αθόρυβα η γυναίκα αποκτά πιο «άνετη» πρόσβαση στη δημόσια ζωή, όχι μόνο στα μπαρ. Εργάζεται, κυκλοφορεί, αρχίζει να ψηφίζει σε όλο και περισσότερες χώρες, ψωνίζει, καταναλώνει και τελικά αρχίζει και να πίνει δημόσια. Φτάνοντας όμως στην περίοδο της ποτοαπαγόρευσης εντοπίζω μια ειρωνεία. Τα speakeasies, δίνουν «άθελά» τους μια κοινωνική ομοιογένεια μεταξύ ανδρών και γυναικών. Τα μπαρ γίνονται μεικτοί χώροι. Έχουν κοινή (παράνομη – κρυφή) είσοδο, κοινά ποτά, μουσική, χορό. Έτσι η γυναίκα δεν είναι πια επισκέπτρια, αλλά συμμετέχουσα. Απέκτησε το δικαίωμα να είναι πελάτισσα. Ακούγεται «λίγο», αλλά δεν είναι. Ως πελάτισσα, αγοράζει χώρο, χρόνο, θέση και ποτό, χωρίς να χρειάζεται δικαιολογία και φυσικά άδεια από κοινωνία, οικογένεια, άνδρα.
Διακρίνω λοιπόν ένα παράδοξο εδώ σε σχέση με την χειραφέτηση. Όταν μια κοινωνία απαγορεύει κάτι σε μια ομάδα, η ελευθερία έγκειται στο να αποκτήσει αυτή η ομάδα την «απαγορευμένη» επιλογή. Με τα χρόνια λοιπόν, όταν αυτή η επιλογή γίνει δικαίωμα, υπάρχει ο κίνδυνος να μετατραπεί σε υποχρέωση ταυτότητας.
Στο σήμερα λοιπόν, υπάρχουν περιπτώσεις που στον δημόσιο λόγο η γυναίκα, πρέπει να αποδείξει το αντίθετο. Ότι δηλαδή η παρουσία της όντας μόνη σε ένα μπαρ, δεν έχει καμία απολύτως σχέση με το φύλο της.
Έτσι, ο συλλογισμός μου με οδηγεί στο να ανακαλύψω μια ατέλεια στην αξία του μπαρ ως κοινωνικό αγαθό και η ατέλεια αυτή αφορά στο κατά πόσο τελικά το μπαρ θεωρείται ουδέτερος χώρος. Από την στιγμή που δεν είναι δημόσια υπηρεσία, βιβλιοθήκη, αίθουσα αναμονής ενός ιατρείου, αλλά η υπόστασή του, εξ’ ορισμού το κάνει έναν χώρο στον οποίο συγκεντρώνεται και συναντάται κοινό το οποίο δεν έχει κάποιον σοβαρό λόγο επιβίωσης–εργασίας για να το κάνει, ούτε όμως απαραίτητα και κοινά χαρακτηριστικά, ενδιαφέροντα, κοινωνική τάξη, φύλο, σεξουαλικές προτιμήσεις, οικονομικό υπόβαθρο. Δεν χρειάζεται λοιπόν να εξαφανίσουμε τις διαφορές για να συνυπάρξουμε, αλλά χρειάζεται να μάθουμε να υπάρχουμε μαζί τους.
Κι εδώ έρχομαι να συνδέσω την παρουσία της γυναίκας στο μπαρ. Αφενός με ένα τρόπον τινά ειρωνικό ιστορικό γεγονός, πως ένα από τα πρώτα εργαστήρια κοινωνικής απελευθέρωσης της γυναίκας ήταν ένα μπαρ speakeasy, κι αφετέρου με το ότι δεν αποτελεί δικαίωση της κατάκτησης αυτής να προσποιηθούμε πως το φύλο δεν έχει πλέον κοινωνική σημασία.
Πιο απλά, η θέση μου είναι πως «Μια γυναίκα μπορεί να βρίσκεται εδώ» κι όχι πως «Μια γυναίκα μπορεί να βρίσκεται εδώ επειδή είναι ακριβώς το ίδιο με τον άνδρα». Από την μία γιατί η ισότητα των δικαιωμάτων στα μπαρ, δεν προϋποθέτει την ομοιότητα των ανθρώπων κι από την άλλη θεωρώ πως καταργείται η υπόστασή της ως γυναίκα με ότι αυτό εμπεριέχει (ιστορία, σώμα, κοινωνική εμπειρία, σεξουαλικότητα, σχέση με τον χώρο).
Ίσως λοιπόν να πρέπει να αποσαφηνιστεί το πραγματικό κεκτημένο της «μόνης γυναίκας» σε ένα μπαρ. Όπως δηλαδή, εδώ και δεκαετίες ο άνδρας που πίνει μόνος δεν γεννά ερωτήματα η απάντηση των οποίων υπονοούν οτιδήποτε για την κοινωνική του υπόσταση, αντίστοιχα το κεκτημένο της γυναίκας θα έπρεπε να ακολουθείται από το δικαίωμα της ασημαντότητας.
