*της Μαρίας Γενιτσαρίου
Όσα γράφω παρακάτω αφορούν αποκλειστικά εκείνους που θεωρούν, όπως κι εγώ, ότι οι εμπειρίες στις οποίες συμμετέχουν πέραν των μία αισθήσεων είναι σαφώς πιο ενδιαφέρουσες από τις μονοαισθητηριακές.
Φυσικά, η ανάγνωση ενός βιβλίου αφορά κυρίως την όραση, όμως πολλοί τη συνδυάζουμε με την ταυτόχρονη ακρόαση ενός μουσικού κομματιού κι αισθανόμαστε ακόμα καλύτερα όταν η αφή του χαρτιού είναι… η κατάλληλη ανάλογα το βιβλίο που διαβάζουμε. Τι γίνεται όμως με τη γεύση ή την όσφρηση; Ή αλλιώς, για να ξαναγυρίσουμε στο αρχικό ερώτημα, εσείς τι θα πίνατε με το βιβλίο σας; (Ποτό γιατί φυσικά φαγητό δεν επιτρέπεται για ευνόητους λόγους οι οποίοι προκαλούν ίλιγγο σε οποιονδήποτε βιβλιόφιλο!)
Και δεν αναφέρομαι καθόλου στα γνωστά και μη εξαιρετέα δείγματα λογοτεχνίας που ο ίδιος ο συγγραφέας σε καθοδηγεί ανάλογα. Για παράδειγμα, έχω δοκιμάσει άπειρα κρασιά της Σικελίας διαβάζοντας τις υποθέσεις του Μονταλμπάνο από τον Ανδρέα Καμιλέρι, όμως κάτι τέτοιο δεν εμπεριέχει καμία προσωπική επιλογή. Είναι απλώς η προσπάθεια να αλληλεπιδράσω με τον συγγραφέα όπως ο ίδιος περιγράφει.
Αναφέρομαι στη φαντασία που χρειάζεται να επιστρατεύσει κανείς για να συνδυάσει ένα ποτό με την ανάγνωση, για παράδειγμα, του «Άρχοντα των Δακτυλιδιών» του J.R. Tolkien ή του «Μάγου του Αρχιπελάγους» της Ursula le Guin. Εδώ πλέον το αντικειμενικό στοιχείο παύει να ισχύει, υπάρχει μόνο η διάθεση, το περιβάλλον, και το προσωπικό γούστο του καθενός.
Ακόμα πιο ενδιαφέρον γίνεται το ερώτημα όταν κάποιος δεν έχει διαβάσει το βιβλίο, γνωρίζει μόνο τον τίτλο του και την περιγραφή της υπόθεσης και καλείται να επιλέξει με τι θα το συνοδεύσει. Τότε η διαδικασία της επιλογής γίνεται κανονικός αλλά εξαιρετικά ενδιαφέρων γρίφος.
Αφορμή για όλη αυτή την αναρώτηση ήταν η επίσκεψή μου στη Σκύρο με βιβλία διακοπών που περιλάμβαναν δύο κλασικά αστυνομικά του αγαπημένου Raymond Chandler (ήδη διαβασμένα, αλλά από αυτά που η επανάληψη δεν κουράζει ποτέ) και δύο βιβλία που ανήκουν στην λογοτεχνία του φανταστικού, το «Πιρανέζι» της Sousanne Clarke και το Κατάβασις (Katabasis) της R.F. Kuang. Μαζί με αυτά ήρθε από την Θεσσαλονίκη, προσεκτικά επιλεγμένο από φίλη, ένα μπουκάλι σκοτσέζικο ουίσκι Ledaig Rioha Cask Finish. Οπότε άρχισα να σκέφτομαι ποιο βιβλίο θα συνόδευε καλύτερα ένα τέτοιο απόσταγμα, ποια στοιχεία θα με οδηγούσαν στον συνδυασμό που θα λειτουργούσε καλύτερα για εμένα.
Εννοείται πως ευθύς εξαρχής άφησα εκτός τον Raymond Chandler. Ήδη φανταζόμουν το πλάγιο ειρωνικό χαμόγελο του Marlowe αν του πρόσφερε κάποιος ένα τέτοιο απόσταγμα. Το «Πιρανέζι» ίσως και να ταίριαζε, αφού ως εξαιρετικό δείγμα λογοτεχνίας του φανταστικού, συνδυάζει ένα περιβάλλον με αλλόκοτα αγάλματα, μυρωδιά θάλασσας, μόνιμης καταιγίδας και λεπτής αίσθησης ψυχολογικού θρίλερ, όμως η περιγραφή του «Κατάβασις» τελικά υπερίσχυσε όλων. Είναι ένα dark fantasy βιβλίο που μιλάει για την κατάβαση δύο νεαρών μάγων στον Άδη. Και, όχι, δεν είναι τόσο απλό όσο ακούγεται. Η συγγραφέας έχει ερευνήσει, αναλύσει και διαμορφώσει την πλοκή βασισμένη σε περιγραφές του Κάτω Κόσμου από τον Όμηρο έως τον Δάντη, τις οποίες παρουσιάζει με χάρτες και αποσπάσματα. Οπότε η μυρωδιά τύρφης, η πλήρης έλλειψη οποιουδήποτε φρέσκου στοιχείου, η αίσθηση των ώριμων φρούτων του συγκεκριμένου ουίσκι και φυσικά η νυχτερινή «ατμόσφαιρα» με την οποία, συνδέονται για μένα τα τυρφώδη ουίσκι, ταίριαζαν απόλυτα στο βιβλίο. Αν ήθελα να το περιγράψω και με όρους ζωγραφικούς, η παλέτα χρωμάτων του συγκεκριμένου αποστάγματος θα ήταν το σχεδόν μαύρο καφέ της σοκολάτας, το βαθύ μελένιο του δαμάσκηνου, το σκούρο κόκκινο όψιμων φρούτων και το υπόλευκο του αλατιού που στεγνώνει στον βράχο. Χρώματα που επίσης άνετα βρίσκει κανείς μέσα στο χθόνιο σύμπαν που χτίζει η R.F. Kuang.
Και, ναι ξέρω, ακούγεται λιγάκι έξω από την εικόνα που υπάρχει για το τι πίνει και διαβάζει κανείς καλοκαίρι σε νησί, όμως για να δημιουργήσεις και να πετύχεις ένα τέτοιο συνδυασμό χρειάζεσαι ένα ήρεμο περιβάλλον για να βιώσεις την εμπειρία και ένα ήσυχο μυαλό για να τα απολαύσεις. Οπότε ναι υπό αυτή την έννοια μια χαρά ταιριάζει το καλοκαίρι σε νησί.
Αλλά και πάλι, όπως ξεκίνησα να γράφω, όλα αυτά είναι υποκειμενικά. Είναι απλώς μία παρακίνηση για να φανταστείτε τι ποτό θα πίνατε με το βιβλίο σας…
*Η Μαρία Γενιτσαρίου είναι εικαστικός καλλιγράφος, εξειδικευμένη στη συλλογή και μελέτη ελληνικών ιστορικών γραμματοσειρών και στην αναπαραγωγή των εργαλείων γραφής και εικονογράφησης τους. Χρησιμοποιώντας τη γραφή ως κύριο μέσο της τέχνης, δημιουργεί έργα που ενσωματώνουν διάφορες γραμματοσειρές, μεταμορφώνοντας τις σε τέχνη. Έχει παρουσιάσει τα έργα της σε πολλές εκθέσεις, ενώ διδάσκει καλλιγραφία σε σεμινάρια και διαλέξεις.
