Λίγες μέρες πριν, στις 30 Οκτωβρίου, μια λιτή ανακοίνωση τερμάτισε μια σειρά από ουίσκι που αγαπήθηκε ιδιαιτέρως μεταξύ των ουισκόφιλων, μια σειρά που κράτησε 25 ολόκληρα χρόνια, και γέννησε εκατοντάδες cask strength εμφιαλώσεις από τα πιο περίβλεπτα αποστακτήρια της πολυεθνικής εταιρείας Diageo. Αυτά με τη σειρά τους προκάλεσαν αμέτρητες αφορμές για κουβέντα, μας κράτησαν για αναρίθμητες ώρες πάνω από ένα ποτήρι, ενώ τα τελευταία χρόνια έφεραν και αρκετή γκρίνια. Σε κάθε περίπτωση, τα Special Releases της Diageo άξιζαν έναν αρμόζοντα αποχαιρετισμό, μόνιμο ή προσωρινό, τον οποίο αποφάσισα να τους χαρίσω.
Γυρίζουμε πίσω, στα τέλη του 20ου αιώνα, σε μια εποχή που Diageo ακόμη δεν υπήρχε. Από το 1995 η United Distillers έβγαζε τα Rare Malts, μια σειρά με ουίσκι μεγάλης ηλικίας από ενεργά, αλλά και κλειστά αποστακτήρια, φαίνεται όμως πως ο όγκος δουλειάς ήταν πολύς και τα έσοδα λίγα. Το 2001, με τη Diageo πια στη θέση της United Distillers, ο Nick Morgan, υπεύθυνος μάρκετινγκ για τα single malts της, πρότεινε κάτι φαινομενικά απλό: τη δημιουργία μιας ετήσιας κυκλοφορίας περιορισμένου αποθέματος, σε cask strength αλκοολικούς βαθμούς. Το όνομα, όπως λέγεται, αποτελούσε την ενδοεταιρική σήμανση της καμπάνιας και «κόλλησε» κατά λάθος.
Η πρώτη χρονιά των Special Releases κυκλοφόρησε ένα Talisker 25 ετών και ένα Port Ellen 22 ετών. Παράλληλα, ένα Talisker 28, μόλις 100 φιάλες αποκλειστικά για τα Oddbins, εξαφανίστηκε σε λίγες μόνο ώρες. Το Port Ellen 22 κόστιζε £110, σήμερα αλλάζει χέρια για λίγο πάνω από £4.000. Ο ίδιος ο Morgan παραδέχτηκε αργότερα ότι οι αρχικές τιμές ήταν πολύ χαμηλές —τι ωραία χρόνια!
Το αποστακτήριο του Rosebank, ιδιοκτησία σήμερα της Ian McLeod Distillers
Η σειρά συνεχίστηκε με μεγάλη επιτυχία, όμως απέκτησε μυθικό status χάρη σε δύο κλειστά αποστακτήρια. Το Port Ellen εμφανιζόταν κάθε χρόνο από το 2001 έως το 2017, ενώ το Brora από το 2002. Η ετήσια έκδοση τους ήταν ένα είδος αναφοράς για το πώς ωριμάζει ένα ουίσκι από τα επονομαζόμενα ‘’Ghost Distilleries’’. Χρόνο με τον χρόνο, μέχρι να φθάσουμε στο Port Ellen 37 ολόκληρων ετών του 2016.
Πλάι όμως στα ‘’Ghost Distilleries’’ στάθηκαν και οι μόνιμοι, λειτουργικοί παίκτες, τα ενεργά αποστακτήρια της Diageo, που, δεν είναι υπερβολή να πω, γιγάντωσαν το όνομά τους και χάρη στα Special Releases. Το Lagavulin 12 cask strength, από το 2002, αποτελούσε σταθερή αξία για τη σειρά και ίσως μάλιστα μία από τις φιάλες που ανοιγόταν πιο συχνά.
Στην πορεία βγήκαν στο φως και ονόματα που σπάνια βλέπαμε ως single malt: Caol Ila χωρίς τύρφη, Rosebank, Convalmore, Pittyvaich, ένα Glenury Royal 50 ετών το 2003, το Linlithgow του st. Magdalene και ένα Lagavulin 37 το 2013. Το 2011 μπήκε και το πρώτο single grain, το Port Dundas 20.
Συνολικά πέρασαν από τη σειρά ουίσκι από 40 τουλάχιστον αποστακτήρια και δύο blends, το Collectivum XXVIII (2017) και το Cladach (2018), άρα μιλάμε για περισσότερες από 200 διαφορετικές ετικέτες. Τα Special Releases αποτέλεσαν έναν ολόκληρο χάρτη κλειστών και ενεργών αποστακτηρίων, όπως και συνολικά ένα πεδίο εξερεύνησης τεχνικών και τεχνοτροπιών παραγωγής, βεβαίως κι ένας τεράστιος όγκος ουίσκι για συλλέκτες.
Το 2017 το Port Ellen και το Brora πραγματοποίησαν την τελευταία τους υπόκλιση. Η Diageo είχε αποφασίσει να τα ξανανοίξει κι έτσι το πιο σπάνιο απόθεμα τους πήγε σιγά-σιγά σε πιο ακριβά ράφια, όπως στη σειρά Prima & Ultima, η οποία όμως επειδή ακριβώς απευθυνόταν σε πιο περιορισμένο ακροατήριο, δεν έλαβε ποτέ τη φήμη των Special Releases. Λογικό, εν μέρει, όπως το θέτει κι ο Morgan: το πιο πολύτιμο απόθεμα τελείωσε και το μάρκετινγκ στράφηκε σε λιγότερο σπάνια ουίσκι.
Από το 2019 η σειρά των Special Releases απέκτησε θεματικές και περίτεχνη εικονογράφηση: Rare by Nature (2019–2020), Legends Untold (2021), Elusive Expressions (2022), Spirited Xchange (2023 και 2024), Horizons Unbound (2025). Οι ετικέτες γέμισαν μυθικά πλάσματα σε νέον, QR codes και ονόματα όπως ‘’The Katana’s Edge’’. Τα Special Releases ενσωμάτωσαν πλήρως το marketing, αναζητώντας ταυτόχρονα νέα κόνσεπτ: ένα Lagavulin σε βαρέλια Don Julio, ένα Mortlach σε βαρέλια ιαπωνικού ουίσκι, ένα Talisker με βαρέλια ψημένα με ηφαιστειακή πέτρα.
Με το απόθεμα να εξαντλείται, οι ηλικίες των Special Releases έπεσαν κάτω από τα 20 χρόνια, ενώ οι τιμές συχνά ακολουθούσαν αντίθετη πορεία. Τα Special Releases δεν έγιναν ποτέ κακά ουίσκι, όμως σταδιακά έπαψαν να αποτελούν αυτονόητη αγορά για έναν ουισκόφιλο και άρχισαν να χρειάζονται ένα δελτίο τύπου για να εξηγήσουν γιατί αξίζουν. Το περιεχόμενο της φιάλης σταμάτησε να αποτελεί τη μοναδική είδηση.
Γιατί σταματά η σειρά
Η επίσημη εξήγηση είναι ότι η Diageo θέλει οποιαδήποτε μελλοντική έκδοση να ταιριάζει στις σημερινές ανάγκες καταναλωτών και πελατών. Το πλαίσιο όμως λέει περισσότερα. Ο νέος CEO Dave Lewis έχει ανακοινώσει 2.000 απολύσεις και πρόγραμμα εξοικονόμησης περίπου 1,2 δισ. δολαρίων, ενώ η αγορά του ακριβού ουίσκι υποχωρεί παγκοσμίως.
Ο σύμβουλος Blair Bowman το διατυπώνει καλύτερα: η λέξη «limited» δεν αρκεί πια από μόνη της για να δημιουργήσει ζήτηση. Ο αγοραστής ρωτάει ξανά για ηλικία, βαρέλι, σπανιότητα και τιμή. Και σήμερα δεν υπάρχουν απαντήσεις για όλα τα παραπάνω που να δικαιολογούν τις τιμές που θα ήθελε η εταιρεία.
Ζήτησα από τρεις καλούς φίλους, οι οποίοι συγκαταλέγονται και στους πιο πιστούς θιασώτες του καλού ουίσκι που γνωρίζω, να μου δώσουν τα τρία αγαπημένα τους έβερ που έχουν απολαύσει, από τη σειρά των Special Releases. Ιδού:
Γιάννης Αικατερινίδης
Port Ellen 6th release 27 yo (Distilled: 1978) 54.2% abv, Special Release 2006
Brora 9th release 30 yo (Distilled: 1980) 54.3% abv, Special Release 2010
Rosebank 21 yo (Distilled: 1990) 50.3%, Special Release 2011
Νίκος Χατζηανδρέας
Rosebank 25 yo (Distilled: 1981) 61.4% abvSpecial Release 2007
Port Ellen 9th Release 30 yo (Distilled: 1979) 57.7% abv, Special Release 2009
Brora 15th Release 38 yo (Distilled: 1977) 48.6% abv, Special Release 2016
Γιώργος Λογδανίδης
Port Ellen 4th Release 21 yo, (Distilled: 1978) 56.2% abv, Special Release 2004
Lagavulin 25 yo, (Distilled: 1977) 57.2% abv, Special Release 2002
Caol Ila 30 yo, (Distilled: 1983) 55.1% abv, Special Release 2014
Κλείνοντας, θα ήταν άδικο να πούμε ότι η Diageo δεν αφουγκράστηκε την αγορά και τον τελικό καταναλωτή. Το 2022 μείωσε τις τιμές. Έτσι, η πλήρης σειρά κόστιζε 65% λιγότερο από την προηγούμενη χρονιά. Το 2025 δοκίμασε κάτι πραγματικά καινούργιο, όπως ένα single grain από σίκαλη στο Teaninich, και από το Whisky Advocate έγραψαν ότι αυτό ακριβώς χρειαζόταν η σειρά. Και, για να είμαστε δίκαιοι, κάποια στιγμή τα βαρέλια από τα κλειστά αποστακτήρια τελείωσαν, δεν είχε άλλα, τέλος. Την ίδια στιγμή, φαίνεται πως ολόκληρη η βιομηχανία ψάχνει εδώ και μερικά χρόνια να βρει τα επόμενα βήματά της, με την παγκόσμια κατανάλωση να πέφτει και τις τιμές να ακολουθούν ένα βέρτιγκο σκαμπανεβασμάτων και δοκιμών.
Η αρχική ιδέα της σειράς των Special Releases όμως παραμένει καλή. Η δυνατότητα δηλαδή που προσφέρεται (πουλιέται) στον καταναλωτή να δοκιμάζει ουίσκι από τα καλύτερα αποθέματα που κρύβουν οι αποθήκες των αποστακτηρίων. Ως εκ τούτου, η σειρά μπορεί να επιστρέψει, ίσως με άλλο όνομα, ενδεχομένως και με κάποιο ελαφρώς διαφορετικό κόνσεπτ. Αν και όταν όμως το κάνει, ίσως καλύτερα αυτό να γίνει με λιγότερο μάρκετινγκ και περισσότερη ουσία. Κι ας μην δοκιμάζουμε ουίσκι από κλειστά αποστακτήρια. Άλλωστε, υπάρχει κανείς που να θέλει τα αποστακτήρια κλειστά;
