Τι σημαίνει η έκφραση “86’d”, πώς καθιερώθηκε στα αμερικανικά και γιατί αν ποτέ τύχει και την ακούσετε, μάλλον κάτι έχετε κάνει λάθος;
Λατρεύω την αγγλοσαξονική κουλτούρα των μπαρ, κυρίως το γεγονός ότι… υφίσταται —σε αντίθεση με πολλά άλλα μέρη του κόσμου, μεταξύ αυτών και η χώρα μας. Μια κουλτούρα με πολυποίκιλη ιστορία αιώνων, που έχει ζυμωθεί μέσα από κάθε λογής γεγονός, έχει γαλουχήσει γενιές και γενιές θαμώνων, έχει επηρεάσει τη λογοτεχνία, τη μουσική, το θέατρο και τον κινηματογράφο και, εντέλει, έχει αφήσει ανεξίτηλο αποτύπωμα ακόμη και στον τρόπο που μιλάμε. Αυτό το τελευταίο αποτελεί το θέμα του παρόντος.
Στην αμερικανική αργκό των μπαρ υπάρχει μια πολύ χαρακτηριστική φράση, όχι και τόσο θετική για το πρόσωπο στο οποίο απευθυνόταν: “You’ve been 86’d!”. Αυτομάτως, η βραδιά του είχε τελειώσει, τουλάχιστον στο συγκεκριμένο μπαρ. Ο μπάρμαν αρνείται να τον εξυπηρετήσει, σταματά να του σερβίρει, ενώ το πιθανότερο είναι να του ζητήσει και να αποχωρήσει. Γιατί όμως του λέει κάτι τέτοιο; Πώς κόλλησε ο αριθμός 86 με την εν λόγω περίσταση;
Η έκφραση “eighty-six”, που χρησιμοποιείται επίσης και ως ρήμα (“to 86 someone”), αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της ιδιαίτερης γλώσσας που αναπτύχθηκε στα αμερικανικά μπαρ και εστιατόρια. Μόνο που η αρχική της σημασία δεν αφορούσε τους πελάτες, αλλά τα προϊόντα που είχαν εξαντληθεί. Αν ένας μάγειρας φώναζε “86 the burger”, το σέρβις μάθαινε πως το συγκεκριμένο πιάτο δεν είναι πλέον διαθέσιμο και έπρεπε να σταματήσει να δέχεται παραγγελίες.
Η παλαιότερη γνωστή γραπτή καταγραφή της έκφρασης εντοπίζεται στις 22 Οκτωβρίου 1920, στην εφημερίδα ‘’Topeka Daily State Journal’’ του Κάνσας. Σε ένα σύντομο δημοσίευμα, ένας καινούργιος σερβιτόρος παραγγέλνει μια μπριζόλα στην κουζίνα, για να εισπράξει την κοφτή απάντηση “eighty-six”. Καθώς δεν καταλαβαίνει, επαναλαμβάνει την παραγγελία, μέχρι που ένας συνάδελφός του εξηγεί ότι, στη γλώσσα του εστιατορίου, η έκφραση σημαίνει πως κάτι έχει τελειώσει. Φαντάζομαι το βλέμμα του «ψάρακα» και χαμογελώ καθώς γράφω ετούτες τις αράδες.
Γιατί όμως 86;
Η προέλευση του αριθμού, όπως γίνεται συχνά και με οτιδήποτε από τη λαϊκή παράδοση ή/και την αργκό, παραμένει ανεξακρίβωτη. Υπάρχει όμως μια ιστορία, ίσως η δημοφιλέστερη πίσω από την προέλευσή του, η οποία τον συνδέει με το περίφημο Chumley’s, ένα ιστορικό speakeasy στη διεύθυνση 86 Bedford Street, στο Greenwich Village της Νέας Υόρκης. Σύμφωνα με την παράδοση, την εποχή της Ποτοαπαγόρευσης το προσωπικό χρησιμοποιούσε τον αριθμό για να ειδοποιήσει τους πελάτες να εγκαταλείψουν το κατάστημα από την πίσω έξοδο, όταν πλησίαζε η αστυνομία.
Βέβαια, το Chumley’s άνοιξε το 1922, δύο χρόνια μετά την πρώτη γνωστή καταγραφή της έκφρασης, συνεπώς, δεν μπορεί να αποτελεί την αρχική πηγή της.
Η εξώθυρα του Chumley’s
Μια πιο πειστική εξήγηση, την οποία εξετάζει και το Oxford English Dictionary, συνδέει το “eighty-six” με την αγγλική λέξη “nix”, που σημαίνει απορρίπτω ή ακυρώνω. Οι δύο λέξεις ομοιοκαταληκτούν, κάτι που θα μπορούσε να εξηγήσει τη δημιουργία της έκφρασης. Από την άλλη, στα αμερικανικά εστιατόρια της εποχής χρησιμοποιούνταν ολόκληρα συστήματα αριθμητικών κωδικών, επομένως δεν αποκλείεται ο αριθμός να επιλέχθηκε αυθαίρετα.
Σταδιακά, το “86” άρχισε να χρησιμοποιείται όχι μόνο για προϊόντα, αλλά και για ανθρώπους. Ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 40 ξεκινά η γραπτή χρήση του για πελάτες τους οποίους το προσωπικό δεν έπρεπε να εξυπηρετήσει. Αργότερα, η έκφραση καθιερώθηκε και για την απομάκρυνση κάποιου από ένα μπαρ, συνήθως εξαιτίας μέθης ή ανάρμοστης συμπεριφοράς. Αν δηλαδή είχε κανείς πιει υπερβολικά, σε σημείο να παρενοχλεί τους άλλους θαμώνες, να σπάει κατά λάθος ποτήρια ή να φωνάζει, ο μπάρμαν δεν σήκωνε πολλά-πολλά, του έδειχνε κατευθείαν τον δρόμο προς την έξοδο.
Σήμερα, το “86’d” μπορεί να σημαίνει από άρνηση περαιτέρω σερβιρίσματος μέχρι προσωρινό ή μόνιμο αποκλεισμό από ένα κατάστημα. Η έκφραση έχει μάλιστα ξεπεράσει τα όρια της εστίασης και χρησιμοποιείται πλέον στα αμερικανικά αγγλικά για την ακύρωση μιας ιδέας, την απόρριψη μιας πρότασης ή την απομάκρυνση κάποιου από μια ομάδα. Βλέπετε, πόσο αλληλένδετη είναι η κουλτούρα των μπαρ με την καθημερινότητα, και πώς, καμιά φορά, μπορεί να την ξεπεράσει και να φθάσει στο επίπεδο των ιδεών; Εδώ αυτό αποτυπώνεται επακριβώς.
Στα μπαρ, ωστόσο, εξακολουθεί να διατηρεί την ιδιαίτερη σημασία της. Βέβαια, μπορεί να μην υπάρξει λόγος ανησυχίας, αν κάποιος ακούσει, φερ’ ειπείν, τη φράση “86 that Martini”. Αν όμως ακούσει “86 that guy” και αντιληφθεί ότι ο μπαρτέντερ δείχνει προς το μέρος του, μάλλον ήρθε η ώρα να πληρώσει τον λογαριασμό του και να αποχωρήσει. Η βραδιά έχει πλέον τελειώσει για εκείνον.
