Για 158 χρόνια, το να φτιάχνει κανείς ουίσκι στο σπίτι του στις ΗΠΑ ισοδυναμούσε με αδίκημα που τον έστελνε μέχρι και φυλακή. Λίγες μέρες πριν, στις 10 Απριλίου 2026, ένα εφετείο αποφάσισε ότι ήρθε η ώρα αυτό να αλλάξει. Πριν όμως τρέξετε να αγοράσετε άμβυκα για το σπίτι, ρίξτε μια ματιά σε αυτό που προσπάθησα να είναι μια νηφάλια σκέψη.
Ο Αμερικανικός Εμφύλιος έχει τερματισθεί και οι ΗΠΑ προσπαθούν να ανασυνταχθούν, επανεντάσσοντας και αναδιοργανώνοντας τις Νότιες Πολιτείες τους με όσο το δυνατό πιο ανώδυνο και αποτελεσματικό τρόπο. Ήταν η περίοδος της «Ανοικοδόμησης». Εν μέσω αυτής, και μεταξύ άλλων, το Αμερικανικό Κογκρέσο ψήφισε το 1868 και έναν νόμο που απαγόρευε την απόσταξη στο σπίτι ή κοντά σε αυτό. Ο βασικός λόγος ήταν απλός: η φοροδιαφυγή. Οι παραβάτες αντιμετώπιζαν έως και πέντε χρόνια φυλάκισης και πρόστιμο μέχρι $10.000.
Ο νόμος από τότε ως σήμερα επαναδιατυπώθηκε αλλά δεν καταργήθηκε ποτέ. Έγινε ο 26 U.S.C. § 5178(a)(1)(B), ένα νομικό απολίθωμα που κανείς μέχρι σήμερα δεν είχε σκοτιστεί να ξεθάψει και να εξετάσει. Την εφαρμογή του νόμου από το 2002 κι έπειτα, είχε αναλάβει το νεοσύστατο τότε Alcohol and Tobacco Tax and Trade Bureau (TTB), υπαγόμενο στο Υπουργείο Οικονομικών. Η υπόσταση του νόμου αυτού διερράγη λίγες μέρες πριν από την απόφαση του 5ου Εφετείου των ΗΠΑ, το οποίο εδρεύει στη Νέα Ορλεάνη και έχει δικαιοδοσία στο Τέξας, τη Λουιζιάνα και το Μισισιπή.
Οι πρωταγωνιστές της υπόθεσης
Κάθε μεγάλη νομική υπόθεση έχει και τους ήρωές της.
Ο Rick Morris αυτοπροσδιορίζεται ως λάτρης του μπέρμπον και έχει μάλιστα πιστοποιηθεί από τον οργανισμό Stave & Thief Society ως Bourbon Steward —δεν είναι παντελώς άσχετος δηλαδή με τα ποτά, αυτό όμως απέχει παρασάγγας από το να χαρακτηριστεί ειδικός στην απόσταξη ή επαγγελματίας αποσταγματοποιός, ας μην γελιόμαστε. Θέλει να αποστάζει μπέρμπον στο σπίτι του, όπου, κατά δήλωσή του, διαθέτει αρκετό χώρο στην αυλή και σε ασφαλή απόσταση από την κυρίως κατοικία. Είναι ο ιδρυτής της Hobby Distillers Association (HDA), μιας μη κερδοσκοπικής οργάνωσης που μάχεται για τη νομιμοποίηση της οικιακής απόσταξης και η οποία σήμερα μετρά πάνω από 1.300 μέλη.
Ο Scott McNutt αποστάζει ήδη αλκοόλ νόμιμα — αλλά μόνο για καύσιμα, σε μια αποθήκη 100 μέτρα από το σπίτι του. Θέλει να πειραματιστεί με αποστάγματα για ανθρώπινη κατανάλωση, με μια πιθανή μελλοντική επιχείρηση να τριβελίζει το μυαλό του.
Ο John Prince III παράγει ήδη νόμιμα μπίρα, κρασί, μηλίτη, applejack και sour-mash whiskey (beer) στο σπίτι. Καθώς η παραγωγής του μηλίτη, του κρασίου και της μπίρας επιτρέπεται ήδη, το ενδιαφέρον κρύβεται στα άλλα δύο. Υπάρχει μια τεχνική παραγωγής Applejack που ονομάζεται freeze distillation (jacking), η οποία συγκεντρώνει το αλκοόλ διαχωρίζοντάς το διά της ψύξης. Άρα, δεν πρόκειται για κάποια θερμική διαδικασία. Όσο για το Sour Mash Whiskey, πιθανότατα οι πηγές αναφέρονται σε κάποιο είδος μπίρας, με τη χρήση της τεχνικής sour mash. Ομοίως, και ο John Prince III επιθυμεί να περάσει στη Σκοτεινή Πλευρά της αληθινής απόσταξης.
Τέλος, σύμφωνα με την απόφαση του εφετείου, ο Thomas O. Cowdrey III, ομοίως αποστάζει ήδη αλκοόλ για καύσιμα. Έμαθε περί απόσταξης από το ίντερνετ (!) και θέλει να μπορεί να αποστάζει στο σπίτι του, φτιάχνοντας αποστάγματα, όπως και την περιβόητη συνταγή του για βότκα-μηλόπιτα!
Αν ήδη όλα αυτά σας φαίνονται αστεία, δεν έχετε άδικο. Οι τέσσερις κύριοι όμως τα κατάφεραν, κέρδισαν το νομικό σύστημα των ΗΠΑ.
Το 2014, το TTB απέστειλε στον Scott McNutt μια «ειδοποίηση πιθανής αστικής και ποινικής ευθύνης», καθώς φάνηκε να «αγόρασε άμβυκα ικανό να παράγει αλκοόλ ή εξοπλισμό που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή ενός άμβυκα».
Τον Νοέμβριο του 2023, ο δικηγόρος των τεσσάρων τηλεφώνησε στο TTB για να ρωτήσει αν μπορούν να εκδοθούν άδειες για οικιακή απόσταξη. Η απάντηση βεβαίως ήταν ξεκάθαρη: όχι. Λίγο αργότερα, οι τέσσερίς τους μαζί με την HDA κατέθεσαν αγωγή κατά του US Department of Justice (DOJ) και του Alcohol and Tobacco Tax and Trade Bureau (TTB). Ζήτησαν injunctive and declaratory relief, δηλαδή αφενός να εκδοθεί δικαστική απόφαση που να κηρύσσει τον νόμο αντισυνταγματικό, αφετέρου να απαγορευτεί στους δύο φορείς να τον εφαρμόζουν εναντίον τους.
Αξίζει να σημειωθεί ότι το πρωτοδικείο αρχικά απέρριψε τους Morris, Prince και Cowdrey για έλλειψη νομιμοποίησης για να στέκονται ως ενάγοντες, και δικαίωσε μόνο τον McNutt και την HDA. Το εφετείο όμως αναθεώρησε την απόφαση και αναγνώρισε νομιμοποίηση και στους τέσσερις.
Το δικαστήριο και το σκεπτικό της απόφασης
Στις 10 Απριλίου 2026, το US Court of Appeals for the Fifth Circuit, με την Circuit Judge Edith Hollan Jones να γράφει για το τριμελές τμήμα, έκρινε ότι ο νόμος παραβιάζει την Taxation Clause (Φορολογική Ρήτρα) και την Necessary and Proper Clause (Ρήτρα αναγκαιότητας και καταλληλότητας του Συντάγματος).
Το σκεπτικό της απόφασης είναι το εξής: το Κογκρέσο έχει συνταγματικά το δικαίωμα να «επιβάλλει και να εισπράττει φόρους», αλλά το δικαίωμα αυτό αφορά αποκλειστικά το να ζητά χρήματα από φορολογούμενους. Η ουσία κάθε φόρου είναι ότι παράγει έσοδα για την κυβέρνηση. Ο νόμος του 1868, όμως, δεν αναφέρει καν τον φόρο ή τον τρόπο αξιολόγησής του, απλώς απαγορεύει τη δραστηριότητα που θα παρήγαγε φορολογητέα αποστάγματα.
Με άλλα λόγια: αντί να φορολογεί, καταστρέφει το φορολογητέο αντικείμενο εξ ολοκλήρου. Χωρίς κάποια περιοριστική αρχή, η θεωρία της κυβέρνησης θα ανοίξει την πόρτα για να ποινικοποιηθεί σχεδόν οποιαδήποτε ιδιωτική δραστηριότητα με το πρόσχημα της φοροδιαφυγής, έγραψε η Εφέτης Jones.
Βεβαίως, η απόφαση δεν νομιμοποιεί άμεσα και παντού σε εθνικό επίπεδο την οικιακή απόσταξη. Οι νόμοι των πολιτειών παραμένουν σε ισχύ. Αυτό που αλλάζει και καταργείται πρακτικά με την απόφαση του εφετείου, είναι ο περιορισμός της τοποθεσίας, αυτό που απαγόρευε ο νόμος του 1868.
Σύμφωνα με την ίδια την HDA, οι χομπίστες αποσταγματοποιοί θα μπορούν να αποστάζουν στο σπίτι τους με ομοσπονδιακή άδεια από το TTB, αλλά θα πρέπει να ακολουθούν τις εκάστοτε ομοσπονδιακές ρυθμίσεις, να πληρώνουν τους απαιτούμενους φόρους και να συμμορφώνονται με τους νόμους της κάθε πολιτείας. Επίσης, η κυβέρνηση έχει 90 ημέρες για να προσφύγει στο Ανώτατο Δικαστήριο, αν το κάνει. Εκκρεμεί επίσης παράλληλη υπόθεση στο Sixth Circuit του Οχάιο, η οποία μπορεί να δώσει διαφορετική απόφαση κάτι το οποίο θα οδηγήσει αναπόφευκτα στο Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ.
Τελικά, όλα για τη φορολογία γίνονται;
Έτσι φαίνεται. Και αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της υπόθεσης. Σε κανένα σημείο της δικαστικής διαδικασίας δεν ανέκυψε ζήτημα υγείας ή ασφάλειας. Το κράτος δεν ισχυρίστηκε ότι η οικιακή απόσταξη είναι επικίνδυνη. Ισχυρίστηκε ότι στερεί έσοδα. Κι εκεί ακριβώς το δικαστήριο το έκοψε. Αλλά αν το κράτος δεν έθεσε ζήτημα ασφάλειας, αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει.
Και μπορεί οι γνωστοί κίνδυνοι της μεθανόλης, να είναι σχεδόν μηδενικοί όταν μιλάμε για μικρές ποσότητες οικιακής απόσταξης, και ο αληθινός κίνδυνος να προκύπτει όταν το απόσταγμα νοθεύεται από λαθρεμπόρους με βιομηχανικής παραγωγής μεθανόλη, όμως τα προβλήματα και οι κίνδυνοι δεν σταματούν εδώ. Υπάρχουν πολύ σοβαρότερα ζητήματα ασφάλειας.
Αρχικά, οι ατμοί της αιθανόλης είναι εξαιρετικά εύφλεκτοι. Αυτό σημαίνει πως ακόμα και σε χαμηλές θερμοκρασίες, οι ατμοί της μπορούν να συσσωρευτούν μέσα σε κλειστό χώρο και να αναφλεγούν με έναν τυχαίο σπινθήρα.
Εκτός αυτού, στα οικιακά αυτά συστήματα απόσταξης, πάντα ελλοχεύει ο κίνδυνος ηλεκτροπληξίας: οι αποστακτήρες συνδυάζουν νερό και ηλεκτρισμό. Έτσι, κάθε κύκλωμα που τροφοδοτεί έναν αποστακτήρα οφείλει υποχρεωτικά και τουλάχιστον να προστατεύεται από ασφάλεια διαφυγής τύπου RCD/GFCI.
Επιστρέφοντας στα της απόφασης, μάλλον η θέση μου είναι πως ήταν σωστή. Ο νόμος του 1868 ήταν ένα εργαλείο άλλης εποχής που επέζησε χωρίς κανένα ουσιαστικό λόγο στον 21ο αιώνα. Το επιχείρημα της φοροδιαφυγής υπήρξε πάντα εύθραυστο και ορθώς καταρρίφθηκε.
Όμως αυτό δεν σημαίνει πως μπορεί να αποστάζει ο καθένας στο σπίτι του. Η απόσταξη δεν έχει καμία σχέση με τη ζύμωση και τη ζυθοποίηση ή την κατ’ οίκον οινοποίηση. Ούτε βέβαια είναι κάτι που μπορεί κανείς να μάθει μέσα από κάποιο βίντεο στο YouTube ή από οποιοδήποτε εγχειρίδιο. Γι’ αυτό άλλωστε και όλες σχεδόν οι σχολές που μαθαίνουν στους σπουδαστές τους την τέχνη της απόσταξης είναι τόσο απαιτητικές, τόσο κοπιώδεις στην ολοκλήρωση. Η απόσταξη είναι εκτός από τέχνη, είναι και μια ολόκληρη επιστήμη.
Και βέβαια το ερώτημα πλέον δεν είναι «να επιτραπεί ή όχι» η οικιακή απόσταξη. Αυτό απαντήθηκε, τουλάχιστον επί της αρχής. Το ερώτημα είναι: τι είδους ρύθμιση θα ακολουθήσει; Γιατί η απάντηση «τίποτα, ο καθένας ας κάνει ό,τι του κάνει κέφι» είναι η απόλυτη συνταγή για ατυχήματα. Και βέβαια δεν αναφέρομαι σε τυφλώσεις από μεθανόλη, αλλά σε σπίτια που γίνονται παρανάλωμα από αφελείς που δεν γνώριζαν πως ο ατμός της αιθανόλης είναι βαρύτερος από τον αέρα και μαζεύεται αθόρυβα στο πάτωμα.
Με την ατομική ελευθερία, πάντα. Αλλά και με την ασφάλεια των οργανωμένων κοινωνιών, την ασφάλεια και την ενημέρωση και τη γνώση και την προστασία από τους αδαείς.
