5 + 1 ουίσκι για το φετινό δείπνο προς τιμήν του Robert Burns

Στο καλεντάρι των απανταχού μελετητών και φίλων της σκοτσέζικης παράδοσης, όπως και πιο συγκεκριμένα του σκοτσέζικου ουίσκι, η 25^η Ιανουαρίου —μέρα γέννησης του Σκοτσέζου ποιητή Robert Burns— και οι μέρες πέριξ αυτής, είναι ανεξίτηλα μαρκαρισμένες συνήθως με κάποια σχετική αναφορά. Κάποιοι ξετρυπώνουν από τη βιβλιοθήκη τους βιβλία του Βάρδου της Καληδονίας και σιγομουρμουρίζουν μερικούς στίχους του, άλλοι υψώνουν ένα ποτήρι ουίσκι για την επέτειο της γέννησής του, άλλοι συμμετέχουν σε θεματικά ιβέντ με χορούς και φαγοπότια και κάποιοι λίγοι μπορεί να τα κάνουμε όλα αυτά! Μην ανησυχείτε, δε θα σας δείξω πως να χορεύετε σκοτσέζικο συρτό, δε θα σας αποκαλύψω καν τη μυστική συνταγή μου για χάγκις, το πιο παραδοσιακό σκοτσέζικο έδεσμα, όμως κάλλιστα μπορώ να σας προτείνω έξι ουίσκι. Έξι ουίσκι σχετικά με τον εθνικό ποιητή της Σκοτίας και τους ετήσιους εορτασμούς της επετείου γέννησής του.

Arran Robert Burns Single Malt – 43% abv

Το Arran Robert Burns Single Malt —ακόμη και η blended εκδοχή του— αποτελούν το απόλυτο ουίσκι για τους εορτασμούς της ημέρας με άμεση και θεσμικά κατοχυρωμένη σύνδεση με τον Robert Burns. Πρόκειται άλλωστε για τη μοναδική σειρά από single malt ουίσκι, τα οποία έχουν εγκριθεί απευθείας από το Robert Burns World Federation, γι’ αυτό άλλωστε και είναι τα μοναδικά που μπορούν να φέρουν επίσημα το όνομα και το πορτρέτο του ποιητή.

Το Robert Burns World Federation είναι ένα μη κερδοσκοπικό ίδρυμα για όλους τους συλλόγους που τιμούν τον Robert Burns. Λειτουργεί ως ομπρέλα για όλους εκείνους που ενδιαφέρονται για τη ζωή, το έργο και την κληρονομιά του ποιητή. Επιπροσθέτως, προωθεί και εκπαιδεύει τον κόσμο για τον εθνικό ποιητή της Σκοτίας, υποστηρίζει το παγκόσμιο δίκτυο των οργανώσεων και διατηρεί τους χώρους εκείνους που συνδέονται με οποιοδήποτε τρόπο με τον Robert Burns. Το ίδρυμα ιδρύθηκε το μακρινό 1885 (!), κι αυτό γιατί από πολύ νωρίς δημιουργήθηκε η ανάγκη και η επιθυμία των Σκοτσέζων να τιμούν τον Rabbie Burns.

Το Robert Burns Single Malt παράγεται στη νήσο του Arran, στο ομώνυμο αποστακτήριο, το οποίο, εντωμεταξύ, βρίσκεται και πολύ κοντά —ακριβώς απέναντι— στη γενέτειρά του Βάρδου, το Alloway. Εύκολο, εισαγωγικό ουίσκι, τόσο για κάποιον που θέλει να μυηθεί στον χώρο του ουίσκι, όσο και για το ίδιο το γεύμα σας. Το δικό μας, πάντως, κάθε χρόνο αυτή η ετικέτα το «ανοίγει»!

Timorous Beastie – 46.8% abv

Ένα υπέροχο σε σύλληψη ποίημα του Robert Burns, αφιερωμένο σε έναν ποντικό (To a mouse – 1785), αποτέλεσε την έμπνευση για το Timorous Beastie, τη μίνι σειρά με ουίσκι του εμφιαλωτή Douglas Laing. Στο ποίημα ο Burns απευθύνεται σε έναν ποντικό του οποίου τη φωλιά κατέστρεψε άθελά του με το άροτρο κατά το όργωμα του χωραφιού. Με απλή γλώσσα και καθημερινές εικόνες, απολογείται και αναγνωρίζει ότι άνθρωποι και ζώα μοιράζονται την ίδια επισφαλή μοίρα απέναντι στις δυνάμεις της φύσης και της τύχης: ‘’The best laid schemes o’ Mice an’ Men / Gang aft agley’’.

Το ποιήμα τελειώνει με μια αντιστροφή· ενώ ο άνθρωπος, ως κυρίαρχος επί της φύσης, μοιάζει αρχικά ισχυρότερος, τελικά αποδεικνύεται πιο ευάλωτος. Ο ποντικός ζει αποκλειστικά στο παρόν και πλήττεται μόνο από ό,τι συμβαίνει τώρα. Ο άνθρωπος, αντίθετα, κουβαλά τη μνήμη του παρελθόντος και το άγχος του μέλλοντος.

Αυτή είναι η εκπληκτική ποίηση του Burns, λαϊκότροπη, αλλά βαθιά στοχαστική και με έντονο αποτύπωμα στη συνείδηση των Σκοτσέζων. Και καθώς φαίνεται, έχει εμπνεύσει και τους επαγγελματίες από τον χώρο του ουίσκι, αφού η Douglas Laing έχει κυκλοφορήσει μια ολόκληρη σειρά με ετικέτες, εμπνευσμένη από αυτό και μόνο το ποίημα.

Η βασική της ετικέτα, το ομώνυμο Timorous Beastie, είναι ένα Blended Malt αποσταγμάτων τουλάχιστον από τα Glengoyne, GlenGarioch και Dalmore. Αρκετά μπαχαρένιο και ξηροκαρπάτο, με τον ποντικό του Burns να δεσπόζει σε κεντρική θέση στην ετικέτα του, και να προμοτάρεται ως ‘’not for the fainthearted’’!

Lochlea 6 y.o. – 50% abv

Περνάμε απέναντι από το νησί του Arran, στο Ayr, το μέρος που γεννήθηκε ο Burns. Δε σταματάμε όμως, καθώς εκεί δεν υπάρχει κάποιο αποστακτήριο. Συνεχίζουμε για το χωριό Tarbolton, εκεί όπου ο πατέρας του Burns νοίκιασε ένα αγρόκτημα, το Lochlea Farm, για να το δουλεύει η οικογένεια. Ο Robert Burns εκείνη την περίοδο είχε μόλις ενηλικιωθεί και τα επόμενα επτά χρόνια τα πέρασε δουλεύοντας στα χωράφια και ταυτόχρονα διαμορφώνοντας τη φωνή που αργότερα θα τον καθιέρωνε. Στο Lochlea, από το 1777 έως το 1784, ο Burns ζει ως αγρότης, παρατηρεί την καθημερινότητα, τη σκληρή εργασία, αλλά και τις κοινωνικές ανισότητες της αγροτικής Σκοτίας και αρχίζει να γράφει συστηματικά. Είναι τα χρόνια που γεννιέται ο «λαϊκός» Burns, πριν από τη φήμη και τις μεγάλες εκδόσεις, σε έναν τόπο που σήμερα στεγάζει το ομώνυμο αποστακτήριο και λειτουργεί ως απτή γέφυρα ανάμεσα στη βιογραφία του ποιητή και το σύγχρονο σκοτσέζικο ουίσκι.

Το αποστακτήριο Lochlea είναι φυσικά νεότευκτο, αφού χτίστηκε το 2017 και οι αποστάξεις του ξεκίνησαν έναν χρόνο αργότερα. Για το Burns’ Supper, θα πρότεινα το Lochlea Our Barley, από την core σειρά του αποστακτηρίου, το οποίο μπορείτε να βρείτε πιο εύκολα και το οποίο χρησιμοποιεί 100% κριθάρι που έχει καλλιεργηθεί στις εγκαταστάσεις του αποστακτηρίου, όμως δεν το έχω δοκιμάσει, ως εκ τούτου, δε θα ήταν τίμιο. Αντί αυτού, προτείνω το 6 ετών Lochlea, που δοκίμασα πέρυσι στη Σκοτία, με αποστάγματα που έχουν ωριμάσει τόσο σε πρώην βαρέλια μπέρμπον, όσο και σε πρώην βαρέλια σέρι τύπου oloroso. Έχει ωριμάσει για έξι χρόνια, άρα, θεωρητικά είναι το πιο ηλικιωμένο από τις εμφιαλώσεις που έχει κάνει μέχρι σήμερα το αποστακτήριο —αναμένουμε φέτος το 7 ετών!

Annandale – Man O’ Words Double Oaked ex-bourbon 2018 – 59,7% abv

Στη Βασίλισσα του Νότου, όπως είναι γνωστό το Dumfries, ο Robert Burns πέρασε τα τελευταία χρόνια της ζωής του και τελικά ενταφιάστηκε, στο κοιμητήριο της εκκλησίας του Αγίου Μιχαήλ. Για τους Σκοτσέζους, το Dumfries κουβαλά ιστορικές μνήμες τόσο από τα μεσαιωνικά χρόνια, περίοδο της ανεξαρτησίας της χώρας από τους Άγγλους, όσο και από την Ιακωβιτική Επανάσταση.

Ένας από τους ισχυρότερους ευγενείς της εποχής και βασικός αντίπαλος του Robert the Bruce, δολοφονήθηκε μέσα στην Greyfriars Church στο Dumfries, το 1306. Η δολοφονία του Comyn από τον Bruce, σε ιερό χώρο, οδήγησε άμεσα στη ρήξη με το αγγλικό στέμμα και άνοιξε τον δρόμο για τη στέψη του πρώτου ως βασιλιά της Σκοτίας λίγες εβδομάδες αργότερα. Τέσσερις αιώνες αργότερα, ο Charles Edward Stuart, ο οποίος αποκαλείτο και Young Pretender, πέρασε από την πόλη χωρίς να δοθεί μάχη, επιβάλλοντας όμως οικονομική εισφορά και δηλώνοντας έμπρακτα την παρουσία της Ιακωβιτικής εξουσίας στον νότο της Σκοτίας. Το Dumfries ανέκαθεν αποτελούσε σημαντικό στρατηγικό και διοικητικό σημείο στον χάρτη της χώρας.

Σήμερα εκεί εδρεύει το αποστακτήριο του Annandale, το οποίο δε θα μπορούσε να έχει αναφορά στον εθνικό ποιητή της Σκοτίας μέσα από τα ουίσκι του. Δύο διαφορετικά αποστάγματα παράγονται εκεί, ένα τυρφώδες ουίσκι που ωριμάζει σε διαφόρους τύπους βαρελιών και εμφιαλώνει κάμποσες ετικέτες υπό το brand Annandale, όπως και ένα «καθαρό», χωρίς τύρφη. Το πρώτο κατηγοριοποιείται κάτω από τον τίτλο Man O’ Swords, ενώ το δεύτερο… Man O’ Words· ένα από τα ψευδώνυμα του ποιητή μας!

Μάλλον η καλύτερη επιλογή σας από τις εμφιαλώσεις της βασικής σειράς του αποστακτηρίου, εννοείται από εκείνες του Man O’ Words, μάλλον είναι η Double Oaked ex-bourbon, από το vintage του 2018, το οποίο εμφιαλώθηκε το 2025. Νόστιμα πρωτογενή αρώματα φρούτου, αρκετά λέλουδα και μια ξηροκαρπάτη επίγευση, στους 59,7% αλκοολικούς βαθμούς.

Aberfeldy 21 – 40% abv

Ο Robert Burns επισκέφθηκε το Aberfeldy το 1787 και η εμπειρία του αποτυπώθηκε στο ποίημα ‘’The Birks of Aberfeldy’’, ένα από τα πλέον αναγνωρίσιμα τοπιογραφικά του έργα. Οι καταρράκτες Moness, οι υπέροχες και λυγερές σημύδες και το φυσικό τοπίο της περιοχής ενέπνευσαν έναν ύμνο στη σκοτσέζικη φύση, της ομορφιάς της οποίας, οφείλετε να γίνετε μάρτυρες, αν δεν το έχετε κάνει ήδη. Πρόκειται δε για μία από τις σπάνιες περιπτώσεις όπου ο Burns κατονομάζει ρητά έναν τόπο, γεγονός που προσδίδει στο Aberfeldy μια άμεση, λογοτεχνικά τεκμηριωμένη σύνδεση με τον εθνικό ποιητή της Σκοτίας.

Είμαι βέβαιος πως οι περισσότεροι από τους αναγνώστες του κειμένου, θα γνωρίζεται ήδη το ομώνυμο αποστακτήριο. Κρατήθηκα και δεν επέλεξα κάποιο από τη σειρά των Exceptional Casks τους, καθώς εκεί οι τιμές ξεφεύγουν. Αντί αυτών, επιλέγω το Aberfeldy 21 —ούτε αυτό είναι οικονομικό. Και παρόλο που οι αλκοολικοί βαθμοί είναι χαμηλά —πόσο κρίμα!—, το Aberfeldy 21 καλό είναι να σερβιριστεί προς το τέλος του γεύματος, της μάζωξης, της οποιασδήποτε εκδήλωσης σχετικής με τον Robert Burns. Θα συναντήσετε τα γνωστά μελένια αρώματα τα οποία χαρακτηρίζουν τις περισσότερες από τις εμφιαλώσεις του αποστακτηρίου, αποξηραμένα φρούτα, ξηρούς καρπούς και γλυκά μπαχαρικά. Ήπιο, καλοζυγισμένο και ισορροπημένο.

Kilchoman Loch Gorm

Θα έχετε στο τραπέζι σας χάγκις, δε θα έχετε; Τουλάχιστον, έτσι είθισται, αν θέλετε να κινηθείτε by-the-book. Όταν εμφανιστεί στο τραπέζι σας τα πράγματα αγριεύουν. Με την πρώτη μπουκιά το στόμα σας θα πλημμυρίσει με τα μπαχαρικά του, όπως και με μια έντονη, ουμάμι γεύση. Χρειάζεται ένα ουίσκι να τα αντισταθμίσει, να τα συνοδεύσει.

Ο Dave Broom έχει δηλώσει πως το ιδανικό σκοτσέζικο ουίσκι για συνοδεία του χάγκις είναι το Talisker 10 ετών και δεύτερο καλύτερο το Highland Park 12 ετών. Ποιον θα ακούσετε όμως, έναν από τους σπουδαιότερους εν ζωή συγγραφείς και γευσιγνώστες για ουίσκι ή εμένα; (wink-wink).

Ήθελα ένα στιβαρό και τυρφώδες ουίσκι, με σεράτο χαρακτήρα, αρκετά πιπεράτο και με μακρά επίγευση. Ναι, θα μπορούσαν αρκετά ουίσκι να ενταχθούν σε αυτή τη λίστα, όπως θα μπορούσαν και αρκετά να συνοδεύσουν το χάγκις —υπάρχει άραγε το απόλυτο ουίσκι; Όχι. Σήμερα επιλέγω το Loch Gorm του αποστακτηρίου Kilchoman από το Islay. Άλλωστε, το έχω δοκιμάσει και με χάγκις και η εμπειρία ήταν πραγματικά μοναδική. Αύριο μπορεί να διαλέξω κάποιο άλλο!

Είκοσι διαφορετικά πρώην βαρέλια σέρι από περασμένες χρονιές και με ηλικίες αποσταγμάτων 12-13 χρόνων αναμειγνύονται για τη συγκεκριμένη εμφιάλωση. Πολύ γεμάτο στο στόμα, με τη χαρακτηριστική και πολύ νόστιμη αίσθηση τύρφης-σήμα κατατεθέν του αποστακτηρίου, ενδιαφέρουσα πολυπλοκότητα και επίγευση που διαρκεί.

Θα μπορούσα να αναφέρω κι άλλες σχετικές εμφιαλώσεις. Άλλωστε, το έγραψα και πιο πάνω, το αποτύπωμα του Robert Burns, τρεις αιώνες μετά τον θάνατό του, παραμένει ανεξίτηλο και η κληρονομιά του έντονα επιδραστική, όχι μόνο στη Σκοτία, αλλά και σε όλο τον κόσμο. Υπάρχει για παράδειγμα η εμφιάλωση Tam ‘o’ Shanter, του Cutty Sark. Ένα blended ουίσκι 25 ετών το οποίο εμπνέεται από τον ομώνυμο μύθο και το ποίημα του Robert Burns, που έδωσε και το όνομα στο Cutty Sark. Είχα τη χαρά να το δοκιμάσω, πολλά χρόνια πριν στη Σκοτία, πάνω από τον τάφο του ποιητή.

Σε κάθε όμως περίπτωση, και ανεξάρτητα από τα ουίσκι, τα οποία πάντα λειτουργούν ως αφορμή για δυνατές και απολαυστικές στιγμές, σημασία έχει η συνεύρεση. Οι κουβέντες που ανοίγουν, η φυσική αλληλεπίδραση, τα γέλια και ο χρόνος που περνά χωρίς άγχος και όσο γίνεται πιο αργά. Το Burns’ Supper είναι μια τέτοια αφορμή. Και, ποιος ξέρει, αν στο τέλος της βραδιάς έχει μείνει λιγότερο ουίσκι από ό,τι ίσως συνηθίζεται, αλλά περισσότερος κόσμος για περισσότερη ώρα, τότε σίγουρα έχουν πάει όλα όπως αρμόζει.